عمل کیست تخمدان؛ از نشانه ها تا جراحی و بهبود سریع

عمل کیست تخمدان یکی از راه های درمانی برای زمانی است که کیست به جای کوچک شدن، بزرگ می شود یا درد و فشار در لگن به وجود می آورد. بیشتر کیست ها بی خطرند و با پیگیری ساده برطرف می شوند، اما گاهی به دلیل اندازه بالا، نوع نگران کننده در سونوگرافی یا خطر پیچ خوردن و پارگی، جراحی بهترین گزینه می شود. در این روش پزشک تلاش می کند کیست را بردارد و بیشترین بخش سالم تخمدان را نگه دارد تا کارکرد طبیعی بدن و توان بارداری حفظ شود.

عمل کیست تخمدان چیست؟

عمل کیست تخمدان یک روش درمانی است که در آن پزشک کیست را از روی بافت تخمدان برمی دارد تا درد، فشار یا خطرهای وابسته به آن کم شود. هدف از این کار نگه داشتن بخش سالم تخمدان و برگرداندن کارکرد طبیعی آن است. این جراحی وقتی انجام می شود که کیست با پیگیری ساده یا درمان دارویی برطرف نشود، بزرگ شود یا نشانه های آزاردهنده بسازد. روش انجام آن می تواند با برش های کوچک و دوربین (لاپاراسکوپی) یا با برش باز شکم باشد و انتخاب شیوه به اندازه و نوع کیست بستگی دارد. برای اطلاعات بیشتر مقاله درمان کیست تخمدان را مطالعه کنید.

موضوع	توضیح کوتاه و کاربردی	نکته مهم برای بیمار
هدف عمل کیست تخمدان	برداشتن کیست و نگه داشتن بیشترین بخش سالم تخمدان برای کم شدن درد و خطرهای بعدی	در بیشتر بیماران تخمدان حفظ می شود
چه زمانی جراحی لازم است	وقتی کیست بزرگ شود، در پیگیری ها باقی بماند، درد بسازد یا شکل نگران کننده داشته باشد	تصمیم نهایی با سن، نشانه ها و نتیجه سونوگرافی گرفته می شود
روش های جراحی	لاپاراسکوپی با برش های ریز و دوربین، یا جراحی باز با برش بزرگ تر شکم	انتخاب روش به اندازه و نوع کیست بستگی دارد
لاپاراسکوپی برای چه کیست هایی	کیست های خوش خیم با اندازه متوسط و بدون نشانه خطر بالا	دوره بهبود کوتاه تر و درد کمتر است
جراحی باز در چه شرایطی	کیست های خیلی بزرگ، چسبیده به بافت های کنار، یا همراه با شک به بدخیمی	نیاز به بستری و زمان نقاهت بیشتر دارد
مدت زمان عمل	بسته به روش و اندازه کیست از حدود نیم ساعت تا چند ساعت	زمان دقیق را پزشک پیش از جراحی می گوید
دوره نقاهت	لاپاراسکوپی حدود ۷ تا ۱۴ روز، جراحی باز حدود ۳ تا ۶ هفته	بازگشت به کار با نظر پزشک انجام شود
عوارض عمومی	عفونت، خونریزی، لخته خون، درد پس از جراحی	با مراقبت درست و پیگیری، خطرها کم می شود
عوارض ویژه جراحی	آسیب جزئی به تخمدان یا لوله ها، چسبندگی داخلی، برگشت کیست	پیگیری دوره ای پس از عمل مهم است
تاثیر بر باروری	در کیست برداری و حفظ تخمدان، توان بارداری نگه داشته می شود	کیست های اندومتریوزی یا بزرگ می توانند ذخیره تخمدان را کم کنند
مراقبت پس از عمل	کنترل درد، مراقبت زخم، تغذیه سبک، پرهیز از فعالیت سنگین تا زمان گفته شده	در صورت تب، درد شدید یا خونریزی غیرعادی باید ویزیت شد
بررسی پاتولوژی	کیست برداشته شده برای تشخیص دقیق نوع آن بررسی می شود	نتیجه پاتولوژی مسیر درمان بعدی را روشن می کند

تعریف عمل کیست برداری (Ovarian Cystectomy)

کیست برداری تخمدان یعنی بیرون آوردن خود کیست و جدا کردن آن از دیواره تخمدان، بدون این که کل تخمدان برداشته شود. پزشک تلاش می کند بافت سالم را نگه دارد تا توان باروری و چرخه ماهانه تا حد زیادی حفظ شود. در پایان، کیست خارج شده برای بررسی بافت شناسی فرستاده می شود تا مطمئن شوند ماهیت آن بی خطر است. كيست تخمدان با روش های زیادی قابل برداشتن است که در ادامه توضیح خواهیم داد.

تفاوت کیست برداری با برداشتن تخمدان (Oophorectomy)

در کیست برداری، فقط توده کیستی برداشته می شود و تخمدان سر جای خود می ماند. اما در برداشتن تخمدان، بخشی از تخمدان یا همه آن خارج می شود. این کار زمانی انجام می شود که کیست بسیار بزرگ باشد، بارها برگشته باشد، یا پزشک به بدخیم بودن آن شک داشته باشد. به همین دلیل، کیست برداری گزینه ای است که تا جایی که شدنی باشد برای نگه داشتن توان باروری ترجیح داده می شود.

چه زمانی کیست تخمدان نیاز به جراحی دارد؟

بیشتر کیست های تخمدان خوش خیم هستند و با گذشت زمان از بین می روند، اما در بعضی شرایط جراحی بهترین راه درمان است. زمانی که کیست بزرگ شود، شکل نگران کننده داشته باشد، درد یا فشار پیوسته بسازد، یا احتمال پیچ خوردن و پاره شدن آن بالا برود، پزشک جراحی را پیشنهاد می کند. همچنین اگر در بررسی های تصویری یا آزمایش خون نشانه هایی دیده شود که احتمال بدخیمی را بالا ببرد، برداشتن کیست برای درمان و اطمینان لازم می شود. تصمیم نهایی همیشه با توجه به سن، برنامه بارداری، نشانه ها و نتیجه سونوگرافی گرفته می شود.

معیارهای تصمیم گیری برای جراحی کیست تخمدان

در ادامه به مهمترین معیاره می‌پردازیم :

اندازه و رشد کیست

کیست هایی که بزرگ تر می شوند یا در چند نوبت پیگیری کوچک نمی شوند، بیشتر نیاز به جراحی دارند. اندازه بالا می تواند خطر پیچ خوردن تخمدان یا فشار روی بافت های کنار را زیاد کند.

نوع کیست در سونوگرافی (ساده، پیچیده، درموئید، اندومتریوما و …)

کیست ساده با دیواره نازک و مایع یکنواخت اغلب نیاز به جراحی ندارد، اما کیست های پیچیده یا دارای اجزای جامد بیشتر بررسی می شوند. کیست درموئید و اندومتریوما هم اغلب با جراحی درمان می شوند، چون ماندگارند یا درد و چسبندگی می سازند.

علائم شدید یا مداوم

درد لگن، سنگینی شکم، نفخ پایدار، درد هنگام رابطه یا مشکل در کار روزانه اگر ادامه دار باشد، نشانه این است که کیست روی بدن اثر گذاشته و ممکن است برداشتن آن لازم شود.

شک به بدخیمی یا نتایج غیرطبیعی آزمایش ها

اگر در سونوگرافی شکل نامنظم، دیواره ضخیم، رگ سازی غیرعادی یا مایع آزاد دیده شود، یا برخی آزمایش های خون نگرانی بسازند، جراحی برای تشخیص قطعی و درمان انجام می شود. در این حالت نمونه کیست با دقت بررسی می شود تا نوع آن روشن شود.

موارد اورژانسی جراحی 

برخی کیست های تخمدان می توانند ناگهانی و خطرناک شوند. در این حالت ها درد تند و شدید، تهوع، رنگ پریدگی یا ضعف ناگهانی دیده می شود و باید سریع به اورژانس رفت.

پیچ خوردگی تخمدان (Torsion)

وقتی تخمدان دور پایه خود می پیچد، خونرسانی آن کم یا قطع می شود. نشانه اصلی درد ناگهانی و خیلی شدید در یک سمت پایین شکم است که گاهی با تهوع و استفراغ همراه می شود.

پارگی کیست و خونریزی داخلی

اگر کیست پاره شود، مایع یا خون به داخل شکم می ریزد و درد تیز و ناگهانی ایجاد می کند. در موارد شدید، سرگیجه، ضعف و افت فشار هم دیده می شود و نیاز به رسیدگی فوری دارد.

انواع عمل کیست تخمدان

برای برداشتن کیست تخمدان چند راه وجود دارد و پزشک با توجه به اندازه، شکل کیست، سن و خواست فرد برای بچه دار شدن یکی را برمی گزیند. هدف در همه روش ها برداشتن کیست و نگه داشتن بیشترین بخش سالم تخمدان است تا درد کم شود و خطرهای بعدی پایین بیاید.

جراحی لاپاراسکوپی (کم تهاجمی)

لاپاراسکوپی کیست تخمدان روشی است که در آن با چند برش ریز روی شکم و با کمک دوربین نازک، کیست از تخمدان جدا و بیرون آورده می شود. این روش درد پس از کار را کمتر میکند، رد برش کوچک تری می گذارد و بازگشت به زندگی روزانه را تندتر می سازد. پزشک در همین زمان می تواند تخمدان را ترمیم کند و خونریزی را کنترل کند.

برای چه کیست هایی مناسب تر است؟

لاپاراسکوپی برای کیست هایی به کار می رود که نشانه های خطر بالا ندارند و بتوان آن ها را با دید کافی و برش کوچک برداشت. این روش در موارد زیر بیشتر پیشنهاد می شود:

• کیست های ساده یا کم پیچیدگی با دیواره نازک

• کیست هایی با اندازه متوسط که به بافت های کناری نچسبیده اند

• کیست های خوش خیم مانند درموئید یا اندومتریوما وقتی اندازه خیلی بزرگ نشده باشد

• زمانی که فرد می خواهد توان بچه دار شدن حفظ شود و تخمدان کمترین آسیب را ببیند

به عنوان فردی که قصد دارید این عمل را انجام دهید باید بدانید مراقبت‌های بعد از لاپاراسکوپی کیست تخمدان بسیار با اهمیت است.

جراحی باز (لاپاروتومی)

در روش باز، شکم با برش بزرگ تر باز می شود تا پزشک بتواند کیست را مستقیم ببیند و بردارد. این کار برای کیست های خیلی بزرگ یا شرایطی که نیاز به دید و کنترل بیشتر دارد انجام می شود. دوره بهبود در این روش بلندتر است و درد پس از کار می تواند بیشتر باشد، اما در بعضی حالت ها امن ترین راه به شمار می رود.

چه زمانی لازم می شود؟ (کیست بزرگ یا شک به سرطان)

وقتی اندازه کیست زیاد باشد، یا در تصویر برداری شکل آن نگران کننده دیده شود، راه باز برگزیده می شود تا برداشت کامل و بررسی دقیق تر انجام گیرد. همچنین اگر کیست به بافت های کنار چسبیده باشد یا خطر پاره شدن در هنگام بیرون آوردن وجود داشته باشد، کار باز کمک می کند که کار با دقت و ایمنی بالا انجام شود.

جراحی با حفظ باروری

در این رویکرد، پزشک تلاش می کند فقط کیست را بردارد و تخمدان را نگه دارد تا توان بچه دار شدن و کارکرد ماهانه تا جای ممکن پایدار بماند. این روش برای افرادی که در سن باروری هستند یا در آینده برنامه بارداری دارند اهمیت زیادی دارد.

چگونه بافت سالم تخمدان حفظ می شود؟

پزشک کیست را به آرامی از لایه های تخمدان جدا می کند و مرز میان کیست و بافت سالم را نگه می دارد. سپس بخش های سالم را بخیه می زند تا شکل و خونرسانی تخمدان برگردد. در پایان، با کنترل خونریزی و کم کردن آسیب گرمایی ابزارها، تلاش می شود ذخیره تخمدان تا حد ممکن حفظ شود.

روند انجام عمل کیست تخمدان (گام به گام)

روند جراحی کیست تخمدان از چند بخش پشت سر هم تشکیل شده است. پزشک پیش از شروع، وضعیت بیمار و نتیجه سونوگرافی را دوباره می سنجد و سپس بر پایه روش انتخاب شده، کار را انجام می دهد. در پایان هم کیست برداشته شده برای بررسی بیشتر فرستاده می شود تا نوع آن روشن شود.

بیهوشی و مدت زمان عمل

این جراحی زیر بیهوشی کامل انجام می شود تا بیمار دردی حس نکند و بدن در آرامش کامل باشد. زمان عمل به روش جراحی و اندازه کیست بستگی دارد، ولی در بیشتر موارد بین حدود نیم ساعت تا چند ساعت طول می کشد. پس از پایان کار، بیمار به بخش ریکاوری می رود تا هوشیاری کامل برگردد و علایم حیاتی پایدار شود.

مراحل عمل لاپاراسکوپی

در لاپاراسکوپی، پزشک با برش های ریز روی شکم و با کمک دوربین، کیست را جدا و بیرون می آورد. این روش به دلیل برش کوچک تر، درد و زمان بهبود کوتاه تری دارد.

ایجاد برش ها و ورود دوربین

ابتدا چند برش کوچک روی شکم زده می شود. سپس دوربین باریک از یکی از برش ها وارد می شود تا پزشک تصویر روشن و بزرگ شده از لگن را روی نمایشگر ببیند و جای کیست را دقیق پیدا کند.

تخلیه یا خارج کردن کیست

پس از یافتن کیست، پزشک آن را از بافت تخمدان جدا می کند. گاهی پیش از بیرون آوردن، مایع درون کیست تخلیه می شود تا اندازه آن کم شود و بیرون آوردن ایمن تر انجام گیرد.

ترمیم تخمدان

بعد از برداشتن کیست، بخش سالم تخمدان بررسی می شود. اگر نیاز باشد با بخیه های ظریف ترمیم انجام می گیرد تا شکل و کارکرد تخمدان حفظ شود و خونریزی هم به خوبی کنترل شود.

مراحل عمل باز

در روش باز، برش بزرگ تری روی شکم داده می شود تا پزشک تخمدان و کیست را مستقیم ببیند و با دسترسی کامل تری کار را انجام دهد. این روش بیشتر برای کیست های خیلی بزرگ یا مواردی که نیاز به بررسی گسترده تر دارند به کار می رود.

نوع برش و دسترسی به تخمدان

پزشک برشی در بخش پایین شکم ایجاد می کند و به لگن دسترسی پیدا می کند. سپس تخمدان و کیست به دقت دیده و بررسی می شوند تا راه مناسب برای برداشتن انتخاب شود.

خارج کردن کیست و نمونه برداری

کیست از تخمدان جدا و بیرون آورده می شود. اگر بافت مشکوکی دیده شود، از آن بخش هم نمونه برداشته می شود تا بررسی دقیق انجام گیرد و درمان درست برنامه ریزی شود.

ارسال نمونه به پاتولوژی و دلیل آن

کیست برداشته شده برای بررسی بافت شناسی به آزمایشگاه فرستاده می شود. این کار کمک می کند نوع کیست با اطمینان مشخص شود و اگر نشانه ای از رشد ناسالم وجود داشته باشد، درمان های بعدی در زمان درست شروع شود.

عوارض و خطرات احتمالی عمل کیست تخمدان

هر جراحی در کنار فایده درمانی می تواند چند خطر و پیامد هم داشته باشد. در عمل کیست تخمدان بخشی از این پیامدها مربوط به خود جراحی و بیهوشی است، برای نمونه امکان عفونت در محل برش یا لگن، خونریزی در زمان کار یا پس از آن، و در موارد کم تر تشکیل لخته خون در پاها یا ریه وجود دارد. پزشک برای کم کردن این خطرها از کارهای پیشگیرانه مثل رعایت کامل پاکیزگی اتاق عمل، کنترل دقیق خونریزی و دادن داروهای لازم استفاده می کند و پس از عمل هم وضعیت بیمار را از نظر درد، تب، ترشح زخم و علایم گردش خون زیر نظر می گیرد.

بخش دیگر پیامدها ویژه جراحی کیست تخمدان است. هنگام جدا کردن کیست ممکن است به بافت تخمدان یا لوله ها آسیب جزئی برسد، به ویژه اگر کیست به بافت های اطراف چسبیده باشد یا پیش از این چند بار التهاب ایجاد کرده باشد. یکی از نگرانی های دیگر چسبندگی داخلی است، یعنی پس از جراحی ممکن است بین تخمدان، لوله ها یا بافت های نزدیک اتصال های ریز به وجود بیاید که گاهی درد لگنی یا مشکل در باروری می سازد. همچنین باید دانست که در برخی افراد امکان برگشت کیست در ماه ها یا سال های بعد وجود دارد، به خصوص اگر زمینه ساخت کیست در بدن باقی مانده باشد، به همین دلیل پیگیری های دوره ای و سونوگرافی های کنترل پس از عمل اهمیت دارد.

تاثیر عمل کیست تخمدان بر باروری و قاعدگی

عمل کیست تخمدان در بیشتر بیماران با هدف برداشتن کیست و نگه داشتن بافت سالم انجام می شود، برای همین در بسیاری از موارد توان بارداری حفظ می گردد. با این حال نوع کیست، اندازه آن و شیوه جراحی می تواند روی ذخیره تخمدان و کارکرد آن اثر بگذارد. از سوی دیگر، پس از عمل ممکن است چرخه ماهانه برای مدتی دچار دگرگونی شود که در بیشتر بیماران گذرا است و با پیگیری درست بهتر می شود.

آیا بعد از عمل امکان بارداری وجود دارد؟

بله، در خیلی از زنان پس از برداشتن کیست، شانس بارداری بهتر هم می شود، چون درد و فشار کم می شود و کارکرد تخمدان به حالت طبیعی نزدیک تر برمی گردد. اگر در زمان جراحی فقط کیست برداشته شود و بخش سالم تخمدان نگه داشته شود، تخمک گذاری ادامه می یابد و امکان بارداری همچنان وجود دارد. حتی در مواردی که کیست به دلیل اندومتریوز یا کیست های ماندگار باعث اختلال در باروری شده باشد، جراحی می تواند راه را برای بارداری هموارتر کند.

شرایطی که احتمال باروری را کاهش می دهد

برخی وضعیت ها می توانند پس از عمل، توان بارداری را کمتر کنند. مهم ترین آن ها این موارد است:

• کیست های بسیار بزرگ که جدا کردن آن ها بخشی از بافت تخمدان را هم درگیر می کند

• کیست های آندومتریوزی که پیش از عمل هم به ذخیره تخمدان آسیب زده اند

• چسبندگی های لگنی پیشین یا چسبندگی پس از جراحی که کار لوله ها را سخت می کند

• انجام جراحی های تکراری روی یک تخمدان

• برداشتن بخشی از تخمدان یا همه آن به دلیل درگیری زیاد یا نگرانی از بدخیمی

تغییرات احتمالی در سیکل قاعدگی پس از عمل

پس از جراحی ممکن است چرخه ماهانه برای یک یا دو دوره زودتر یا دیرتر شود، یا شدت خونریزی کمی فرق کند. این تغییر ها بیشتر به دلیل ترمیم بافت تخمدان و بازگشت تعادل هورمونی رخ می دهد. اگر جراحی با نگه داشتن تخمدان انجام شده باشد، چرخه به مرور به الگوی پیشین نزدیک می شود. در صورتی که بی نظمی بیش از چند ماه ادامه پیدا کند یا با درد شدید همراه باشد، باید دوباره بررسی انجام شود.

مراقبت های ویژه برای زنان در سنین باروری

زنانی که در سن بارداری هستند بهتر است پس از عمل پیگیری منظم داشته باشند تا هم روند بهبود تخمدان دیده شود و هم از برگشت کیست پیشگیری گردد. رعایت زمانبندی ویزیت ها، انجام سونوگرافی های کنترل در بازه های گفته شده توسط پزشک و توجه به نشانه هایی مثل درد لگن یا بی نظمی پیاپی در چرخه ماهانه مهم است. اگر برنامه بارداری نزدیک باشد، بهتر است درباره زمان مناسب تلاش برای بارداری با پزشک گفت و گو شود تا بدن فرصت ترمیم کامل داشته باشد و شانس بارداری بالا برود.

سوالات پرتکرار درباره عمل کیست تخمدان (FAQ)

نتیجه گیری

در پایان می توان گفت جراحی کیست تخمدان زمانی راه درست درمان است که کیست پایدار بماند، بزرگ شود یا درد و خطر بسازد. انتخاب روش جراحی بر پایه نوع کیست و شرایط هر فرد انجام می شود و در بیشتر موارد با برداشتن کیست و نگه داشتن بافت سالم، هم تندرستی برمی گردد و هم توان بارداری حفظ می شود. پیگیری پس از جراحی، توجه به نشانه های هشدار و رعایت سفارش های پزشک کمک می کند بهبود با خیال راحت پیش برود و نگرانی از بازگشت کیست کمتر شود.